Mimo wspólnego przyrostka w nazwie, owych pięć Stanów jest wręcz
skrajnie do siebie niepodobnych. Osiemdziesiąt procent powierzchni
Turkmenistanu zajmuje pustynia, podczas gdy dziewięćdziesiąt procent
Tadżykistanu to góry. Kazachstan tak się wzbogacił na wydobywaniu ropy, gazu i
minerałów, że ostatnio stara się o prawo organizowania olimpiady zimowej.
Turkmenistan także się kapie w ropie i gazie, natomiast Tadżykistan jest biedny
jak mysz kościelna.[…]Rządy w Turkmenistanie i Uzbekistanie są tak autorytarne
i skorumpowane, że można je porównywać z dyktaturą w Korei Północnej[…]. Za to
w Kirgistanie naród już dwukrotnie obalił urzędującego prezydenta.
Niby różne, ale jednak bardzo do
siebie podobne. Siedemdziesiąt lat, podczas których te pięć państw wchodziło w
skład Związku Radzieckiego, zrobiło swoje. Władze radzieckie ludom Azji
Środkowej narzuciły swoje zasady i przeprowadziły drastyczne reformy,
radykalnym zmianom poddano niemal wszystkie dziedziny życia społecznego –
jednostki zmuszono by poddały się ogółowi, gospodarkę zorganizowano według
ambitnych planów pięcioletnich, przymusowo przesiedlano całe grupy etniczne,
zmieniano tradycje, alfabet, nawet pozycję kobiet w społeczeństwie. Autorka
tego reportażu, Erika Fatland, norweska pisarka, publicystka i antropolożka
społeczna, postanowiła sprawdzić, jakie ślady lata radzieckich rządów zostawiły
w tych krajach? Jak odbiły się one na ludziach i przyrodzie? Które tradycje
przetrwały czasy Związku Radzieckiego? Ale przede wszystkim – jak poradziły
sobie te kraje po upadku ZSRR i jak radzą sobie do teraz? W tym celu udała się
w kilkumiesięczna podróż, podczas której po kolei odwiedziła Turkmenistan,
Kazachstan, Tadżykistan, Kirgistan i Uzbekistan, a swoje spostrzeżenia na temat
tych wszystkich krajów zebrała w tej książce.

