Można nie być jakoś specjalnie
zaangażowanym politycznie, ale pod wpływem chwili, nagłego uniesienia, napisać
wiersz. Wykrzyczeć w tym wierszu swoje emocje, podzielić się z innymi tym, co
się stało. Potem może ten wiersz zostać uznany za antykomunistyczny,
dysydencki, antyreżimowy, a jego autor może trafić za kratki na cztery lata. Brzmiałby
to absurdalnie, gdyby nie było prawdą. Za wiersz pod tytułem Masakra, napisany tuż po wydarzeniach na
Placu Tiananmen, Liao Yiwu – poeta, dotąd wiodący raczej beztroski tryb życia –
trafia do chińskiego więzienia na cztery długie lata i poznaje chiński system
penitencjarny od podszewki.
Za jeden wiersz. Cztery lata w chińskim więzieniu to relacja z tego
okresu. Liao Yiwu bardzo dokładnie i szczegółowo opisuje to, co zobaczył i
czego doświadczył przez ten czas. Z tego punktu widzenia ta książka to cenne
źródło informacji o tym, co działo się w latach dziewięćdziesiątych za murami
chińskiego więzienia. Autor opisuje spartańskie warunki w celach, urągające
ludzkiej godności – kilkunastu mężczyzn pozbawionych jakiejkolwiek intymności,
ściśniętych na niewielkiej przestrzeni, bez dostępu do bieżącej wody, śpiących
na podłodze, korzystających wiadra na odchody zamiast toalety. Przedstawia
hierarchię więzienną, relacje pomiędzy poszczególnymi więźniami wynikające z
zajmowanych przez nich pozycji, inicjację jaką przechodził nowy więzień. Nie
szczędzi czytelnikowi opisów wysublimowanych tortur zadawanych przez służbę
więzienną, jak i przez samych więźniów w stosunku do innych skazanych. To
wszystko składa się na przerażający obraz, w którym życie ludzkie znaczy tyle
co nic, a na karę śmierci skazuje się za niemal drobiazg. Za jeden wiersz to świadectwo tego, jak nisko może upaść człowiek i
jak szybko w więziennej rzeczywistości naznaczonej monotonią traci się godność,
człowieczeństwo i szacunek do samego siebie. Odizolowani od świata,
torturowani, traktowani w nieludzki sposób ludzie szybko zmieniają się w
zwierzęta. Historia opisana przez Liao Yiwu ma też szerszy kontekst – to nie tylko
relacja z pobytu w więzieniu – to także portret ówczesnych Chin, prowadzonej
przez to państwo polityki, poniżania i upodlenia jednostki ludzkiej, także w
konsekwencji rozpad więzi międzyludzkich i rodzinnych.

